نمايد تا به سرنوشت تورات دچار نشود ، كه به خاطر اينكه يكباره نازل شد ، يهود از تلقى آن سر باز زد ، و تا خدا كوه را بر سرشان معلق نكرد حاضر به قبول آن نشدند . اين آن معنايى است كه از نظر لفظ آيه با قطع نظر از سياق استفاده مىشود ، و ليكن از نظر سياق آيات قبلى كه در آن سخنى چون : « حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنا كِتاباً نَقْرَؤُه » وجود داشت كه پيشنهاد كرده بودند قرآن يكباره نازل شود استفاده مىشود كه منظور از « تفريق قرآن » اين است كه آن را بر حسب تدريجى بودن تحقق اسباب نزول سوره سوره و آيه آيه نازل كرديم و پيشنهاد نزول دفعى در قرآن كريم مكرر حكايت شده است مانند آيه : « وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْه الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً » « 1 » و نيز آيه : « يَسْئَلُكَ أَهْلُ الْكِتابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتاباً مِنَ السَّماءِ » « 2 » . مؤيد اين احتمال ذيل آيه است كه مىفرمايد : * ( « وَنَزَّلْناه تَنْزِيلًا » ) * براى اينكه تنزيل به معناى نازل كردن به تدريج است ، و اين با اعتبار دوم سازگارتر است تا اعتبار اول . و با اين حال اعتبار دوم كه عبارت است از تفصيل قرآن و تفريق آن به حسب نزول ، يعنى نازل كردن بعضى از آن را بعد از بعضى ديگر مستلزم اعتبار اول نيز هست ، زيرا اعتبار اول عبارت بود از اين كه مقصود از تفريق قرآن تفريق معارف و احكامش باشد نه تفريق آيات و سوره اش . اگر هم منظور از تفريق معناى دوم باشد ، معارف و احكام نيز تفريق خواهد شد ، چون همه از يك حقيقت سرچشمه مىگيرد هم تفريق معارف و هم تفريق آيات و سوره ها . و به همين جهت خداى تعالى كتاب خود را به سوره ها و سوره هايش را به آيات تفريق نمود ، البته بعد از آنكه به لباس واژه عربى ملبسش نمود ، و چنين كرد تا فهمش براى مردم آسان باشد ، هم چنان كه خودش فرموده : « لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ » آن گاه آن كتاب را دسته دسته و متنوع به چند نوع نموده و مرتبش كرد و سپس يكى پس از ديگرى هر كدام را در موقع حاجت بدان و پس از پديد آمدن استعدادهاى مختلف در مردم و به كمال رسيدن قابليت آنان براى تلقى هر يك از آنها نازل كرد ، و اين نزول در مدت بيست و سه سال صورت گرفت تا تعليم با تربيت و علم با عمل همسان يكديگر پيش رفته باشند . و ما ان شاء اللَّه به زودى در يك بحث جداگانه به مطالبى كه مربوط به اين آيه است برمىگرديم .

--> ( 1 ) آنان كه كافر شدند گفتند : چرا قرآن يكباره بر او نازل نشد ؟ . سوره فرقان ، آيه 32 . ( 2 ) اهل كتاب از تو مىخواهند كه كتابى يك پارچه بر ايشان نازل كنى . سوره نساء ، آيه 153 .